Tüse, büyük olasılıkla Kyaneai’nin egemenlik alanı içinde yer alan Hanedanlık Dönemi’ne ait bir yerleşimdir. Yerleşimin kalıntıları, Kyaneai’nin yaklaşık 6 km kuzeybatısında, güneydoğuda küçük Sarılar Ovası ile kuzeybatıda daha geniş ve verimli Kasaba Ovası’nı birbirinden ayıran dağ sırası üzerinde bulunmaktadır.
Yerleşim ilk kez yazılı kaynaklarda Spratt ve Forbes tarafından anılmıştır. Araştırmacılar, yerel halk tarafından kullanılan ad üzerinden hareketle bu alanı Tüse olarak tanımlamışlardır. Bununla birlikte yerleşimin antik adı bilinmemektedir. Mezar yazıtlarından elde edilen verilere göre Tüse, Helenistik Dönem’de Kyaneai’nin yönetimi altındadır.
Akropolis’teki buluntular, yerleşimin Arkaik Dönem’e kadar uzandığını göstermektedir. Helenistik ve daha geç dönem yerleşimi büyük ölçüde bugün Düzkale Tepe olarak adlandırılan akropolis tepesinin yamaçlarında yoğunlaşmıştır. Akropolisin zirvesindeki kale ise Hanedanlık Dönemi’ne tarihlenmektedir. Günümüzde alanın büyük bölümü orman örtüsü altında kalmış olup, yalnızca akropolisin en yüksek noktasındaki kale burçları belirgin şekilde görülebilmektedir. Kent surları, mezarlar ve sarnıçlar dışında kalan yapıların işlevleri belirsizdir. Yerleşim içinde ve çevresinde tümülüs, dikme mezar, kaya mezarı, lahit ve oda mezarı gibi farklı mezar tipleri tespit edilmiştir. Likçe yazıtlı mezarlar da mevcuttur. Akropolisin güney yamacındaki iki dikme mezar ve bir heroon, erken Hanedanlık Dönemi’ne, MÖ 6. yüzyılın ikinci yarısına, tarihlenmektedir. Akropolisin batı tarafında yer alan bir yapının kalıntıları ise Kolb tarafından Hanedanlık Dönemi’ne ait bir tapınak olarak tanımlanmıştır.
Kaynaklar:
Başgelen, N. (ed.) 2005. Lycian Journal 1892 – Ernst Krickl, Archaeology and Art Publication, İstanbul.
Çevik, N. 2021. Lykia Kitabı: Arkeolojisi, Tarihi ve Kültürüyle Batı Antalya, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
Hülden, O. 2006. Gräber und Grabtypen im Bergland von Yavu (Zentrallykien): Studien zur antiken Grabkultur in Lykien, Teil I, Habelt, Bonn.
Kolb, F. 2008. Burg – Polis – Bischofssitz. Geschichte der Siedlungskammer von Kyaneai in der Südwesttürkei, Mainz.
Görseller:
N. Başgelen, 2005
O. Hülden, 2006
F. Kolb, 2008
Reha Özer, 2023
Ertuğrul Anıl, 2023, 2025
Bora Bilgin, 2023, 2025
Tayfun Bilgin, 2025