Myra Likçe Yazıtları

Yazıt TL 85

Myra Deniz nekropolündeki bir kaya mezarı (Tıbıkoğlu No: 61, Borchhardt No: 44) üzerindedir.

Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 ebẽñnẽ: xupã: m=ẽ=ti prñnawatẽ: esedeplẽmi:
2 hrppi ladi: ehbi: se tideime: ehbije: humelije:

Çeviri:
Bu mezarı, Esedeplẽmi karısı ve meşru çocukları için yaptırdı.

Yazıt TL 86

Myra Deniz nekropolündeki bir kaya mezarı (Tıbıkoğlu No: 83, Borchhardt No: 17) üzerindedir. Kapı kirişinin üzerindeki yazıtın harfleri kırmızı ve yeşil renklere boyanmıştır.

Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 ebẽñnẽ: prñnawã: m=ẽ=ti prñnawatẽ: erimñnuha:
2 semuteh: tideimi: hrppi: atli: ehbi: se(j)=ẽni: ehbi:

Çeviri:
Bu mezarı, Semute’nin oğlu Erimñnuha kendisi ve annesi için yaptırdı.

Yazıt TL 87

Myra Deniz nekropolündeki bir kaya mezarı (Tıbıkoğlu No: 84, Borchhardt No: 16) üzerindedir. Mezar girişindeki sol duvar üzerine yazılmıştır.

Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 ebẽñnẽ: xupã: m=e=ti
2 pr[ñ]nawatẽ: apñnãtama
3 hrppi: ladi: e[h]bi: se tide-
4 ime: me=i=pñ: pud?: ti ñte
5 xahba: [eh]bi: wazzije: kbatra

Çeviri:
Bu mezarı, Apñnãtama karısı ve çocukları için yaptırdı ve buraya, içeride bulunan torununu ve kızı Wazzije’yi de dahil etti.

Yazıt TL 88

Myra Deniz nekropolünde, Hurttuweti mezarının sol tarafındaki kaya mezarı (Tıbıkoğlu No: 92, Borchhardt No: 8) üzerindedir.

Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 ebẽñnẽ prñnawã m=ene prñnawatẽ ddaqasa sttuleh:
2 tideimi hrpi ladi ehbi se tideime se ẽke lati ddaqasa
3 m=ene ñtepi tãti ñtipa tezi se ladã ehbi kbi tike me=i nipe ñtepi tãtu
4 tibe=i nipe hlm̃mi tuwetu hlm̃mi me=i tuweti tike tibe=i
5 ñtepi tadi tike m=ene itlehi tubeiti trm̃mili huwedri
6 se trqqas: se mãhãi huwedri

Çeviri (Melchert, 2023’ten):
Bu mezar evini, Sttule’nin oğlu Ddaqasa, karısı ve çocukları için yaptırdı ve Ddaqasa öldüğünde tabutu ve onun karısını koyacaklar, başka birini içine koymasınlar veya üstüne koymasınlar, eğer birisi üstüne yerleştirirse veya birini içeri koyarsa bütün Likyalı itlehi ve Fırtına tanrısı ve bütün tanrılar onu çarpsın.

Yazıt TL 89

Myra Nehir nekropolünde, Resimli Mezar‘ın hemen altındaki kaya mezarı (Tıbıkoğlu No: 16, Borchhardt No: 89) üzerindedir.

Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 xupã: ebẽñnẽ: m=ẽn=adẽ: hri[xm̃]ma nẽne: ehbije: me=i ñt-
2 epi tasñti: ẽnehi: hrixm̃ma[hi] esedẽñnewẽ adi=me(j)=ẽ:
3 tik{:}e: xttbã: tisñke: m=ẽne: i[t]lehi: qãti: trm̃mili:
4 se=i=pm̃: pablãti: tijãi

Çeviri:
Hrixm̃ma, bu mezarı kardeşleri için yaptırdı. Ve buraya, Hrixm̃ma’nın annesinin soyundan gelenleri yerleştirecekler. Her kim [bu mezara] herhangi bir zarar verirse, Likyalı itlehi onu ve ona yardım edenleri yok edecek.

Yazıt TL 90

Myra Nehir nekropolünde, TL 89’un hemen altındaki kaya mezarı (Tıbıkoğlu No: 17, Borchhardt No: 92) üzerindedir.

Transliterasyon (Borchhardt et al., 2004):
1 ebẽñnẽ : xupã : ṃẽ ne prñnawatẽ : hrixm̃ṃ [a …… tideimi : men]e ñte-
2 pi tãti : hri<:>m̃mã : sejẽn : lusãtrahñ : seje[sedẽñnewẽ : ẽñnehi : lusãt]rahñ :
3 se ṃunaiti : hṛppi kduñ tijãi : ñtep̣[i] tãn[e : ……………..] ṭãti :
4 ladã : aladi ḍḍe zeti : adi : mẽjẽ ṭik[e] x̣tt[bã : tisñke]
5 me[n]e : itlehi [:^?] qãñti : trm̃mili : seipṃ̃] [: pablãti : tijãi]

Çeviri (Borchhardt et al., 2004’ten):
Bu mezar, ……’nın oğlu Hrixm̃m[a] tarafından yaptırılmıştır. Ve onun üzerine Hrixṃma’yı, Lusãtra’nın (=Lysandros) annesini ve Lusã]tra’nın anne tarafı akrabalarını yerleştireceklerdir. Ve (?) …, ki onlar da üzerine yerleştirilecek … … karısı ……….. Eğer bir kimse ona karşı [herhangi bir tahribat] gerçekleştirirse, Likyalı itlehi onu cezalandıracaktır; ve [ondan (?) sonra (?) …].

Yazıt TL 91

1882 yılında Myra yakınlarında bulunan Iyonik bir arşitrav (baştaban) parçası üzerinde yazılıdır. Günümüzde arşitrav parçasının nerede olduğu bilinmemektedir.

Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 ebẽñnẽ pr[ñ]nawã m=ene prñnawatẽ xlppasi xssẽñzijah ti[deimi me=ije ñte tãti]
2 xlppasi se ladu e[h]bi se=ije ni hrppi tãtu tike atlahi ti[be kbijehi me=i(j)=]
3 adi tike ti[h]e zu[m̃]mã me=we(j)=esu httẽmi

Çeviri (Bryce, 1989 ve Christiansen, 2009’dan):
Bu binayı, Xssẽñzijah’ın oğlu Xlppasi yaptırdı. Ve onun içine Xlppasi ile karısı yerleştirilecek. İster kendi ister başkasının (ailesinden) olsun, üzerlerine (onlardan başka) hiç kimse yerleştirilmeyecek. (Eğer) bir kimse herhangi bir zarar (verirse), gazap onun üzerine olsun.

Yazıt TL 92

Myra Deniz nekropolündeki bir kaya mezarı (Tıbıkoğlu No: 101, Borchhardt No: 3) üzerindedir.

Transliterasyon (Christiansen, 2020):
1 [e]bẽñnẽ prñnawã m=e=ti prñ[naw]atẽ
2 [.]urttija mahanahidi axã[t]i u[we]hi
3 [hr]ppi ladi e<h>bi hrpp[i]=uwe [..]n[……]

Çeviri:
Bu yapıyı/mezarı kurban sunu rahibi(?) [.]urttija karısı için (ve) … için ….

Yazıt TL 93

Myra Deniz nekropolündeki bir kaya mezarı (Tıbıkoğlu No:102, Borchhardt No:2) üzerindedir.

Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 e[b]ẽñn[ẽ x]upã m=ẽ=t[i p]rñn[a]watẽ upazi musxxah tideimi hrppi ladi: ehbi: se tideime:
2 sttati=ti [me]=i [ñ]t[ep]i t[a.]i upazi se ladu: ehbi kbi tike me=i nipe ñtepi tãtu tibe=i nipe hlm̃mi tuwe[tu]
3 [..]ahi[.]i: hlm̃mi me=i tuweti tike tibe=i ñt[epi] tadi tike m=ẽne trqas tubidi se muhãi huwedri:

Çeviri:
Muskhkha’nın oğlu Upazi, bu mezarı karısı ve çocukları için yaptırdı. Buranın içine Upazi’yi ve karısını yerleştirecekler. İçine başka hiç kimseyi koymasınlar, üzerine de hiçbir şey dikmesinler. Eğer bir kimse üzerine bir şey dikerse veya içine (başka) birini yerleştirirse, Trqqas ve tüm tanrılar onu cezalandıracaktır.

Yazıt TL 94

Myra Deniz nekropolünde, Hurttuweti Mezarı‘nın hemen altındaki kaya mezarı (Tıbıkoğlu No: 87, Borchhardt No: 10) üzerindedir.

Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 ebẽñnẽ: prñna[w]ã: m=e=ti: prñnawatẽ: hurttuw[e]ti: hrppi ladi: ehbi: m=e[n]e ñtepi tãti hrzzi: prñnawi: se ladã:
2 ehbi: se haxãnã: se=[ij]e ne: hrppi tãti: tik[e]: h[rpp]i=[(i)j]e=m[e=i] tadi: [t]ike: m=ene: itlehi: qãñti: trm̃mili:
3 se=i=te: ti(j)=ap[p]di: tike [..]edehe: me ttiti: ah[………] zata [….]n ẽni: qla[hi] ebijehi: pñtreñnehi

Çeviri (Borchhardt, 1993’ten):
Bu mezarı Hurttuweti kendi karısı için yaptırdı. Onu ve karısını ve Haxãna’yı da üstteki yapıya koyacaklar, ve onların üzerine başka kimseyi koyulmayacak. Eğer birisi onların üstüne bir defin yaparsa Likyalı itlehi onu cezalandıracak.

Yazıt TL 95

Myra Deniz nekropolündeki bir kaya mezarı (Tıbıkoğlu No: 72, Borchhardt No: 29) üzerindedir. Yazıt çok yıpranmış olduğu için kısmen okunabilmektedir.

Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 .eburehi#(j)=ẽ=ti: prñ[n]awate ..i..l.[h tide]imi …..addeh tuhes
2 hrpp(i)=ẽni: ehbi: se tuhe ehbije [me=i(j)=a]di ti[k]e tihe [z]um̃mẽ
3 m=ẽne itlehi: qañt[i] trm̃mili: h[u]we[dri]

Çeviri:
…’nın oğlu, …adde’nin yeğeni [.]eburehi annesi ve yeğenleri için yaptırdı, eğer birisi herhangi bir zarar verirse tüm Likyalı itlehi onu çarpacak.

Yazıt TL 96

Myra Nehir nekropolünde, Resimli Mezar‘ın solundaki kaya mezarı (Tıbıkoğlu No: 25, Borchhardt No: 80) üzerindedir. Yıpranma nedeniyle sadece bir kaç harf okunabilir durumdadır. İkinci satırda görülen “mu[.]i” kelimesinin şehrin ismi Muri (Myra) olduğu tahmin edilmektedir.

Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 [………….]re[b.]edise[..r]u[r]: [..]uga: […]uzireh:
2 se m[………..]ija mu[.]i: metluje: tu[…]ei: se terss[
3 […………….]i

Yazıt TL 97

Myra Deniz nekropolündeki bir kaya mezarı (Tıbıkoğlu No: 71, Borchhardt No: 32) üzerindedir. Sadece bir kaç harf okunabilir durumdadır.

Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 pr[ñ]nawat[……..
2 t.i.. hr[
3 .ut.eje .pt[

Yazıt N 308

Myra Güney nekropolündeki bir kaya mezarı (Tıbıkoğlu No: 54, Borchhardt No: 50) üzerindedir.

Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 ebẽñnẽ xupu m=ana prñna-
2 [w]atẽ huzeimi hrppi ladi e[h-]
3 [b]i se tideime

Çeviri:
Huzeimi bu mezarı karısı ve çocukları için yaptırdı.

Yazıt N 309

Nehir Nekropolü’nde, Resimli Mezar’ın hemen yukarısında bulunan kaya mezarı (Tıbıkoğlu No: 29, Borchhardt No: 76) üzerindedir. Mezar üzerinde dört yazıt bulunmaktadır. N 309a, iç cephede sağ girişin üzerinde yer alır. Yalnızca mezar sahibinin adı olan tek bir kelimeden oluşur. N 309b, N 309a’nın hemen üstünden başlayıp ön odanın sağ duvarına devam eden 5 satırdan oluşmaktadır. N 309c ve N 309d ise dış cephenin sağ taraf sütunu üzerindedir. (Dört metnin tamamı belirli bir sırayı takip etmektedir. Neumann’ın (1975) ilk numaralandırması farklı bir sıradaydı. Burada, metnin doğru sırayla okunması için genel kabul gören Eichner’in (1993) numaralandırma önerisi izlenmiştir.)

Transliterasyon (Christiansen, 2020):
N309a:
ddepñneweh

N309b:
1 ebẽñnẽ: xupã: m=ẽ=ti prñnawatẽ: ddepñnewe: hrppi: ladi
2 ehbi: xatm̃maje: m=ene=ñtepi=tãti: xatm̃mã: se sidi:
3 ehbi: kbijẽtezi: huzetẽi: kbi: tike: me=ije=ne=hri(j)=alahadi:
4 atlahi: tibe: kbijehi: hri=(i)je=me=i: alahadi: tike: terihe:

N309c:
5 tibe: hr[uttla]
6 ebeija: [….]
7 [x]ttadi[….]
8 [….].[….]
9 tike [

N309d:
10 ẽti: kbatra: sijẽn-
11 [i:] teli: ddepñne-
12 [w]eh: me=i: mãhãi: h-
13 ttẽm̃ : latãi: se=h-
14 eledi: se: trbbã-
15 mara: se: pddẽxba
16 se=tesm̃mi: m=ene
17 ni: ñtepi=hadu
18 lataze: s=ene
19 itlehi: qãñ[ti]
20 trm̃mili: huw[edri]

Çeviri (Christiansen, 2020’den):
Ddepñneweh
Bu mezarı, Ddepñnewe karısı Xatm̃ma için yaptırdı. Ve onun, (yani) Xatm̃ma’nın, ve onun(?) ikinci dereceden(?) sidi‘si(?) Huzetẽi’nin naaşlarını içeriye yerleştirecekler. Ve oraya, üzerlerine, (ister) kendi (ailesi)nden olsun ister başka bir (aileden), hiç kimse yerleştirilmemeli(?). (Eğer) birisi oraya, üzerlerine, (ister) kendi (ailesi)nden olsun ister başka bir (aileden), üçüncü birini(^{tike terihe}) yerleştirirse(?); veya bu hr[uttla]’ları değiştirirse… herhangi birisini … Ddepñnewe’nin kızının yattığı yerin altına/aşağısına …; o takdirde ölüler(?) (diyarının) tanrılarının, Heledi’nin(?), Trbbãmara’nın, Pddẽba’nın ve Tesm̃mi’nin gazabı onun üzerine olsun! Ve onun ölüler(?) diyarına girmesine izin verilmesin ve tüm Likyalı itlehi onu cezalandırsın.

Kaynaklar:
Borchhardt, J. 1975. Myra – Eine lykische Metropole in antiker und byzantinischer Zeit, 1st Forsch 30, Berlin.
Borchhardt, J. 1993. “Die obere und die untere Grabkammer,” Von der Bauforschung zur Denkmalpflege. Festschrift Alois Machatschek, ed. M. Kubelík – M. Schwarz, Wien, 7–22.
Borchhardt, J., H. Eichner, L. Kogler, M. Pesditschek ve M. Seyer. 2004. “Grabherr und Stifter: Die Grabmäler Des Hrix̃ma in Myra,” ÖJh 73, 15–52.
Bryce, T. R. 1986 The Lycians Vol.1: The Lycians in Literary and Epigraphic Sources, Kopenhagen.
Christiansen, B. 2009. “Typen von Sanktionsformeln in den lykischen Grabinschriften und ihre Funktionen,” Die Sprache 48, 44–54.
Christiansen, B. 2020. “Grave Matters. Legal Provisions for a Proper Final Rest in Classical Lycia,” Das Xanthostal Lykiens in archaisch-klassischer Zeit, ed. M. Zimmermann, 166–261.
Eichner, H. 1993. “Beiträge zur Interpretation lykischer Inschriften,” Akten des II. Int. Lykien-Symposiums, Wien 1990, ed. J. Borchhardt ve G. Dobesch, Wien, Bd. 1, 229–242.
Kalinka, E. 1901. Tituli Asiae Minoris, Vol.1, Vindobonae.
Melchert, H. C. 2001. LycianCorpus.pdf at www.linguistics.ucla.edu/people/Melchert
Melchert, H. C. 2004. A Dictionary of the Lycian Language, Ann Arbor – New York.
Melchert, H. C. 2023. Aspects of Anatolian Linguistics, unpublished lecture notes at Universita Karlova in Prag.
Neumann, G. 1975. “Die lykischen Grabinschriften von Myra,” Myra: Eine lykische Metropole in antiker und byzantinischer Zeit, IstForsch 30, Berlin, 150–156.
Neumann, G. 1979. Neufunde lykischer Inschriften seit 1901, (Denkschr. ÖAW, phil.-hist. Kl. 135), Wien.
Neumann, G. 2007. Glossar des Lykischen, Überarbeitet und zum Druck gebracht von J. Tischler, Wiesbaden.
Tıbıkoğlu, H. O. 2021. Myra Kaya Mezarları, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi, Antalya.

Görseller:
E. Kalinka, 1901
G. Neumann, 1979
H. Eichner, 1993
B. Christiansen, 2020
H. O. Tıbıkoğlu, 2021
Bora Bilgin, 2022, 2024
Tayfun Bilgin, 2024