Yazıt TL 36
Ahqqadi Lahdi‘nin kuzey yüzündedir.
Transliterasyon (Christiansen, 2020):
1 ebẽñnẽ: prñnawã: m=ene prñnawatẽ
2 ahqqadi: pizibideh: tideimi: se:
3 hm̃prãmeh: tuhes: se=ije ñta tadẽ: miñti
4 aladehali: ada: O –: se=j=ẽtri: ñtata:
5 ada: III – se pijetẽ: hrzzi: ñtatã: ladi: ehbi: se mñneτeidehe
6 esedẽñnewi ) se pijetẽ: ẽtri: ñtatã: prñnezi:
7 atlahi:
Çeviri (Christiansen, 2020’den):
Bu yapıyı, Pizibide’nin oğlu ve Hm̃prãma’nın yeğeni olan Ahqqadi yaptırdı. Ve miñti için —tahsis amacıyla(?)— O ada belirledi. Alt oda için ise III– ada. Ve o (yani mezar sahibi), üst odayı karısına ve Mñneτeide’nin yakın akrabalarına(?) verdi. Alt odayı ise kendi hane halkına verdi.
Yazıt TL 37
Xanthos Kuzey Nekropolü’nde bir kaya mezarının sol yanında düzeltilmiş kaya yüzeyindedir.
Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 ebẽññ: xu-
2 pã: m=ẽne pr-
3 ñnawatẽ: me-
4 de: epñnẽni
5 ehbi: hm̃prã-
6 ma: se(j)=atli
Çeviri (Bryce, 1986’dan):
Mede, bu mezarı küçük kardeşi(?) Hm̃prãma ve kendisi için yaptırdı.
Yazıt TL 38
Xanthos Kuzey Nekropolü’nde bir kaya mezarının sol yanındadır.
Transliterasyon (Christiansen, 2020):
1 ebẽñnẽ prñnawu
2 m=ene prñnawatẽ
3 ijetruxle: hurttu-
4 weteh: wasaza:
5 hrppi ladi:
6 se tideime
7 se=ije ñta tetẽ
8 tesi m<i>ñti: ada:
9 III
Çeviri (Christiansen, 2020’den):
Bu yapıyı, Hurttuweti’nin wasazası olan Ijetruxle, karısı ve çocukları için yaptırdı. Miñti için yemin altında (yeminli bir anlaşma yoluyla) III ada belirlendi.
Yazıt TL 39
Xanthos Kuzey Nekropolü’nde bir kaya mezarı girişinin sağ yanındadır.
Transliterasyon (Christiansen, 2020):
1 ebẽñnẽ: prñnawu: m=e=ti prñnawatẽ
2 mẽmruwi: xñtenubeh: tideimi
3 hrppi esedeñnewi: xñnahi
4 ehbijehi: se θurttãi: lada se=ñne: sm̃mati
5 tijãi: kbijehis: me=ñne: ni(j)=esu
6 esedeñnewi: epttehi: ñtepi=taṇẹ
7 se=ije: ñta tãtẽ: tesi miñti:
8 aladahali: ada: III
Çeviri (Christiansen, 2020’den):
Bu yapıyı, Xñtenubi’nin oğlu Mẽmruwi, büyükannesinin yakın akrabaları(?) ve θurtta’nın eşleri için yaptırdı. Ve ödeme yapanlar(?), başkalarına ait olanları kendilerine bağlayabilirler(?)/dahil edebilirler(?). Ancak onların, kendi yakın akrabalarını(?) içeriye yerleştirmelerine izin verilmemelidir. Miñti için yani tahsis amacıyla(?)— III *ada*sını, yemin altında(/yeminli bir anlaşma yoluyla) tesis etmişlerdir. Miñti için, tahsis amacıyla, yemin altında (/yeminli bir anlaşma yoluyla) III ada belirlendi.
Yazıt TL 40 Payava Lahdi
Payava Lahdi‘nin farklı yerlerinde dört ayrı yazıt bulunmaktadır:
Yazıt 40a
Lahdin doğu yüzündedir.
Transliterasyon (Melchert, 2001):
[p]ajawa: manax[in]e: prñn[a]wate: prñn[aw]ã: ebẽñnẽ
Çeviri:
Bu yapıyı (mezarı) Pajawa Manaxine yaptırdı.
Yazıt TL 40b
Lahit kapağının doğu tarafında, mahya kirişi üzerindedir. TL 40a yazıtının bir kopyasıdır.
Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 pajawa m[a]n[ax]ine: prñ-
2 nawate: prñnawã
3 ebẽñnẽ:
Çeviri:
Bu yapıyı (mezarı) Pajawa Manaxine yaptırdı.
Yazıt TL 40c
Lahdin güney yüzündedir.
Transliterasyon (Schürr, 2012):
1 pajawa: ed[. . h]
2 tideimi: a[rtum̃pa]
3 rah: telẽzi[jehi]
4 qla: trm̃mis[:?]ẓ[
5 uwetẹ: teri: sẽ[n
6 ijetẽ
7 erawazija : ebe[ij]
8 a: me-prñnawaxã
9 O uhahi: ḥịti: ah
10 ãmadi: arñnadi
Çeviri (Schürr, 2012’den):
E[…]’nin oğlu Pajawa A[rtumba]ra’nın (arazisinde), telẽzi[je-] qla, Likya z[…] uwe- sẽ[n..]. Bu erawazija’yı ben, 10 yaşında … … Xantik ahama-‘yla yaptırdım.
Yazıt TL 40d
Lahdin batı yüzündedir.
Transliterasyon (Schürr, 2012):
1 ebeija: xruwata: me-ije pijetẽ: wat[apr?]<dd>ata: xssadrapa: pa[rza: tij]
2 a: pddẽ: telẽzi: epatte: trm̃milise: ma[naxi? …
Çeviri (Schürr, 2012’den):
Şimdi, Pers satrabı Autophradates ona bu xruwata’yı verdi —ki bunu daha önce, Lykialı manaxi olan tele͂zije͂’den almıştı…
Yazıt TL 41
Muhtemelen bir kaya mezarının parçası olan kireçtaşından bir blok üzerindedir. Taş şu anda British Museum’da bulunmaktadır (Object No: 135846).
Transliterasyon (Christiansen, 2020):
1 ebẽnẽ: prñnaẉ[ã … …]
2 turlleh: tidẹi[… …]
3 se=sedeñnewi: x[… …]
4 ñta=ija tadẽ: tas[a … …]
5 se(j)=ẽtre: ada III:
Çeviri (Christiansen, 2020’den):
Bu yapıyı, Turlli’nin oğlu [… … ] ve bü[yükannenin] yakın akrabaları(?)[ … …. Ve] yemin altında(/yeminli sözleşmeyle) [… …] belirlendi. Ve alt (mezar odası) III ada.
Yazıt TL 42
Muhtemelen klasik bir Likya kaya mezarına ait bir korniş parçası üzerindedir. İlk olarak Fellows tarafından kayıt altına alınmıştır ancak şu anki yeri bilinmemekteir. Üstteki iki kısa satır ya tamamlanmamış ya da geri kalan kısımları okunamamıştır.
Transliterasyon (Christiansen, 2020):
TL 42a
1 ebã?!ñn boş?
2 se=i(j)e ñte tãt boş?
TL 42b
1 ebẽñnẽ: xupã: m=e=ti prñnawatẽ: tuwala: hrppi ladi:
2 se tideime: se=ije ñt=tadẽ: tesi: miñti: aladahali: ada: II boş
Çeviri:
TL 42a
Bu [… … ] ve [… …] belirlendi.
TL 42b
Bu mezarı, Tuwala karısı ve çocukları yaptırdı. Ve miñti için (yani) tahsis amacıyla yeminli bir sözleşme ile II ada (ücret) belirledi.
Yazıt TL 43 Merehi Tomb
Xanthos Kuzey Nekropol’ündeki Merehi Lahdi‘nin doğu yüzündedir.
Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 ebẽñnẽ: prñnawã: m=ẽ=ti prñnawatẽ: merehi: kudalah: xñtlah tideimi:
2 trijatrbbahi: pñnutahi: uhahi: hrppi: prñnezi: ẽnẽ: xñtawata:xer[i]xehe:
Çeviri:
Bu mezar evini, soylu(?) Kudala’nın oğlu Merehi trijatrbbahi pñnutahi uhahi Xeriga’nın hükümdarlığı döneminde (kendi) ailesi için yaptırdı.
Yazıt TL 44
TL 44 yazıtı, Xanthos (Ksanthos) Agorası’nın kuzeydoğu köşesindeki Yazıtlı Dikme (Xanthos Dikilitaşı)‘nın dört yüzünü de kaplamaktadır. Bu anıt, Xanthos hanedanlarından birine (muhtemelen Xeriga ya da Xerẽi’ye) ait olduğu düşünülen bir Likya sütun mezarının günümüze ulaşmış kısmıdır. Anıt aslında birden fazla yazıt içermektedir: biri Likçe, biri Yunanca ve biri de (ya da muhtemelen iki ayrı metin halinde) Likçe B dilindedir.
Likçe yazıt, açık ara en uzun Likçe metin olup güney (a) yüzünden başlayarak doğu (b) ve kuzey (c) yüzlerinde devam eder ve toplam 138 satırdan oluşur. Kuzey yüzündeki 20. satırdan itibaren 12 satırlık bir Yunanca yazıt yer almakta, bunu 34 satırlık bir Likya B yazıtı takip etmektedir. Batı (d) yüzü ise 71 satırlık bir Likya B yazıtıyla kaplıdır. Bu TL 44 yazıtları dışında, bilinen tek diğer Likya B yazıtı Antiphellos’taki Aslanlı Mezar üzerinde bulunan TL 55‘.’tir
Güney, doğu ve kuzey yüzlerindeki Likçe yazıtlar askerî faaliyetlerden, başarılarından ve bazı dinî uygulamalardan söz etmektedir. Anılan tarihî olayların MÖ 5. yüzyılın ikinci yarısında gerçekleştiği düşünülmektedir; bu da mezar anıtını MÖ 5. yüzyılın sonları ile 4. yüzyılın başlarına tarihlendirmektedir. Kuzey yüzündeki 12 satırlık Yunanca epigram, Likçe yazıtın bir özetidir. Kuzey ve batı yüzlerindeki Likçe B yazıtlarının ise iki ayrı metin olduğu düşünülmektedir. Kuzey yüzündeki metin, Xeriga’nın tanrıların buyruğuyla gerçekleştirdiği askerî faaliyetleri anlatmaktadır. Batı yüzündeki diğer Likçe B yazıtı ise Kheriga ile Muni’ye (muhtemelen Xeriga’nın eşi) atıfta bulunmaktadır.
TL 44 için Transliterasyon ve Çeviri
Yazıt TL 45
1844 yılında Xanthos’ta Dansçılar Lahdi olarak adlandırılan mezarın yakınında bulunmuş bir stel parçasıdır ve halen British Museum’da bulunmaktadır. Bir yüzünde kısmen korunmuş 8 satırlık Likçe, diğer yüzünde ise 13 satırlık Yunanca metin bulunmaktadır. 1977 yılında, Dansçılar Lahdi’nden çok uzak olmayan bir bazilikanın apsis duvarında aynı stele ait başka bir parça daha keşfedilmiştir; bu parçada ön yüzde yazıtın son bölümüne ait 13 satırlık Likçe metnin kalıntıları, arka yüzde ise 5 satırlık Yunanca metin yer almaktadır.
Transliterasyon:
TL 45a (Melchert, 2001):
1 [pijet]e=ñn=ẽ pixe[s]ere kat-
2 [amla]h arñna se tlawa se p-
3 [inale]se xadawãti me=ñn=a[
4 [……]truwehe=ñne=(e)se ti
5 […….]uti kbijehedi
6 [………]t/zi se=we ñte k[
7 [………….]weli eb[
8 [……………..] ne[
9 [……………….]
TL 45b (Schürr, 2021):
1 [………adẽ t]asa arus [….]
2 [……..-]p/le ñte-hri-t<a>d[i]
3 [Te/l …]eri Tiwehñ xñtaxa(-?)
4 [….. ]m/laliju mara ebeija
5 [tusñt]i se-we-ne-xttaiti Te/l[.]
6 [.. eri] ebi-ne esedeñnew[i]
7 [me-i ti]ke ne-xttadi tike [ti-]
8 [ppuw]ẽti tihe ẽti sttal[i e-]
9 [behi] me-ñn’ ebi-ne esu ’be[..]
10 [….]emaxani ebi-n[e …]
11 […] me-i tusñti m[ara ebe-]
12 [ija m]e-ñne hladd[i Trbbã-
13 [mara?] wawa
Çeviri:
TL 45a:
Hekatomnos (oğlu) Pixodaros’un, Xanthos ve Tlos ve Pinara ve Kadyanda için, şimdi onlar için yaptığı bu ferman…
TL 45b (Schürr, 2021’den):
… arus yeminleri [yaptı] …
… fakat? üstüne? (birisi?) koyarsa
Tiwe-‘nin (oğlu) [Te/l . . .]eri, χntaχa(-?)
[ve?] m/laliju. Bu düzenlemeleri
[tuta]caklar ve –we başka Te/l[.-
… eri] ne de soyundan gelenlere.
[herhangi] bir şeyi herhangi biri değiştirmezse,
[bu] stelin üzerine tihe yazdıkları,
o zaman ne burada/şu(?)[
…e maχani ne de …
… Bu [düzenlemeleri] onun için tutarlarsa,
o zaman onların [Trbbamara?] sığır sürüsü büyütülsün.
Yazıt TL 46 Aslanlı Lahit
Xanthos Kuzey Nekropolü’nde bulunan Aslanlı Lahit‘in kırık sandukasının üzerinde bulunmaktadır.
Transliterasyon (Christiansen, 2019):
1 [ebẽñnẽ prñnawã(or t/τezi) m=e=ti(or me=ne) pr]ñṇ[awatẽ]
2 [Kişi İsmi(mezar sahibi) (ünvan?)] kr[…]ḷ/ṃaẓ[…. (up to 4 letters)(aile ismi)]
3 [hrppi ladi se tid]eim[e se xa]ḥba: ehbi[je? (veya boş)?]
4 [se=ije ñta tadẽ tesi] ṃị[ñ]ti: aladahaḷ[i]
5 [ada/adajẽ] O (or O–)
Çeviri (Christiansen, 2019’dan):
[Bu mezarı, …’nın oğlu] Kr[…]ḷ/ṃaẓ[…(~1–6 harf)] [karısı ve çocukları] ve torunları için yaptırdı. [Ve yemin altında] Mindis ile tahsis için(?) 10(?) [ada] belirlendi.
Yazıt TL 47
Xanthos Kuzey Nekropolü’nde bir kaya mezarı üzerindedir.
Transliterasyon (Christiansen, 2020):
1 ebẽñṇẽ x̣upu m=ẹ̃=ti p̣rñnawạtẽ hura
2 ikeẓi ḥṛppi ladi ehbi se tideịme se=ije
3 ṇ̃ṭẹ tadẽ tesi miñti ada II–)
Çeviri (Christiansen, 2020’den):
Bu mezarı, karısı ve çocukları için ikezi(veya: İkoslu?) Hura yaptırdı. Ve miñti için yemin altında II–) ada (ücret) belirledi.
Yazıt TL 48 ve TL 49
Xanthos Kuzey Nekropolü’ndeki bir kaya mezarı üzerindedir. TL 48a ve TL 48b, kapının sağ tarafında yer almaktadır; TL 49 ise mezarın içinde, arka taraftaki sekilerin üzerinde bulunmaktadır. TL 48a ve TL 49 yazıtlarının mezarın inşa edildiği döneme ait olduğu, buna karşılık TL 48b’nin daha sonra eklendiği düşünülmektedir.
Transliterasyon (Melchert, 2001):
TL 48a:
1 ebẽñnẽ: xupã: m=ẽ=ti prñ-
2 nawatẽ: padrãma: hrppi ne-
3 re: se t{:}uhe
TL 48b:
4 ebẽñnẽ: xupã: m=ẽ=ti: ijetẽ
5 q[a]rñnaxa: pssureh: tidei-
6 mi: se tideimi: padrm̃mahe
7 xudiwazade: epenẽtijatte
8 padrm̃ma
TL 49:
ebehi: isbazi: m(i)=ije=sije̡ni: padrñma: kumaza: me=ije ne pemati tike: kbi hrppi=ttãne:
Çeviri:
TL 48a:
Bu mezarı, Padrãma kız kardeşi ve yeğenleri için yaptırdı.
TL 48b (Eichner, 2017’den):
Bu mezarı —kim satın almış olursa olsun—, Pssure’nin oğlu Qarñnaxa ve Padrm̃ma’nın oğlu Xudiwaza, Padrm̃ma adına geri satın aldı.
TL 49 (Eichner, 2017’den):
Bu sedirde şimdi rahip Padrñma yatıyor; ve onun üzerine başka birini yatırmaya cüret edilmeyecek.
Yazıt TL 50
Tiyatro Dikmesi olarak bilinen ve tiyatro oturma sıralarının hemen arkasında bulunan mezar dikmesinin kuzey yüzündedir.
Transliterasyon (Christiansen, 2020):
1 ñte=ije tãtẽ: tesi: miñti
2 aladehali: ada: O –
Çeviri (Christiansen, 2020’den):
Miñti için yemin altında (veya: yeminli bir anlaşma vasıtasıyla) tahsis(?) (amacıyla) O– ada belirlendi.
Yazıt TL 51
Bir heykel kaidesi üzerinde yer alan muhtemelen bir adak yazıtıdır.
Transliterasyon (Christiansen, 2019):
1 ñt(e)=ene qarñnaxa tuwe[tẽ]
2 qñtbeh tideimi ehbi
3 wezzeimi tehluse
Çeviri (Christiansen, 2019’dan):
Oraya, Qñtbe’nin oğlu Qarñnaxa, oğlu Wezzeimi’yi tehluse için yerleştirdi.
Yazıt N 313
Xanthos’ta bulunan çanak çömlek parçaları üzerinde birkaç kısa (çoğunlukla tek kelimelik) Likçe yazıt ve graffiti tespit edilmiştir. Neumann’a göre bunlar kişi adları içerebilir. Bunların tümü aynı katalog numarası altında, N 313 olarak sınıflandırılmıştır.
N 313a:
Bir olpe (sıvı taşımak için kullanılan bir kap) parçası üzerindedir.
Transliterasyon (Neumann, 1979):
pinike
N 313b:
Bir kase alt parçası üzerindedir.
Transliterasyon (Neumann, 1979):
tbuwe
N 313c:
Bir skyphos (içki kabı) alt parçası üzerindedir.
Transliterasyon (Neumann, 1979):
zabrxah♢
N 313d:
Bir kase dibi parçası üzerindedir.
Transliterasyon (Neumann, 1979):
ẽkuwe[
N 313e:
Bir kase dibi parçası üzerindedir.
Transliterasyon (Neumann, 1979):
]reuh [
N 313f:
Bir olpe (bir tür sıvı taşıma kabı) parçası üzerindedir.
Transliterasyon (Neumann, 1979):
]eji[
N 313g:
Bir kase dibi parçası üzerindedir.
Transliterasyon (Neumann, 1979):
]je[
N 313h:
Bir vazo dibi parçası üzerindedir.
Transliterasyon (Neumann, 1979):
ssewe
N 313i:
Bir kase dibi parçası üzerindedir.
Transliterasyon (Neumann, 1979):
sqaj.ẽz
N 313k:
Bir kase dibi parçası üzerindedir.
Transliterasyon (Neumann, 1979):
Unclear.
N 313l:
Bir tür çömlek kulpu parçası üzerindedir.
Transliterasyon (Neumann, 1979):
ẽ
N 313m:
Mermer bir havuz/leğen parçası üzerindedir.
Transliterasyon (Bousquet, 1992):
]ẽnida ubete
Yazıt N 341
Xanthos’un ana caddesindeki çevre düzenleme çalışmaları sırasında kazara tahrip edilen bir kaya mezarına ait parça üzerindedir. Yazıtın üstteki dört satırı kısmen silinmiş olsa da yine de çözümlenebilmiştir.
Transliterasyon (Christiansen, 2020):
1 ebẽñnẹ̃ x̣upu: m=e=ti prñnawa-
2 tẽ.elẹẉ?ịjeḥị x̣?ụ?ḍ?ṛ?ehil-
3 aḥ? hr!pị atli ehḅị: se p̣ṛñna[z?/w?]
4 i ehbi se=ije ..i taḍẹ̃ m[iñt?– ]
5 i tesi ada: II
Çeviri (Christiansen, 2020’den):
Bu mezarı, X̣?ụ?ḍ?ṛ?ehila’nın [oğlu] Elewijehi, kendisi ve hane halkı için yaptırdı. Ve [miñt]i(?) için —yemin tahtında(veya:yeminli bir anlaşma yoluyla) 2 ada tahsis etti.
Yazıt N 344
Xanthos Kuzey Nekropolü’nde kısmen toprak altında kalmış bir kaya mezarı üzerindedir.
Transliterasyon (Christiansen, 2020):
1 ebẽñnẽ: xupu: m=ẽ=ti prñnawatẽ[:?] pddẽxñta
2 hrppi ladi:? ehbi:? se tiḍeime[:?] tesi:? ada II –
Çeviri (Christiansen, 2020’den):
Bu mezarı, Pddẽxñta karısı ve çocukları için yaptırdı. Yemin altında(veya: yeminli bir sözleşme yoluyla) II– ada.
Yazıt N 347
Muhtemelen bir mezara ait taş parçası üzerinde sadece bir kaç harfi gözüken bir yazıttır.
Transliterasyon (Christiansen, 2020):
ạda [… …]
Kaynaklar:
Bousquet, J. 1992. “Les inscriptions du Létôon en l’honneur d’Arbinas et l’épigramme grecque de la stèle de Xanthos,” Fouilles de Xanthos 9, ed. H. Metzger, 155–199.
Bryce, T. 1986. Lycians in Literary and Epigraphic Sources, Kopenhagen.
Christiansen, B. 2019. “Editions of Lycian Inscriptions not Included in Melchert’s Corpus from 2001,” Luwic dialects and Anatolian – Inheritance and diffusion, ed. I. X. Adiego et al., 65–134.
Christiansen, B. 2020. “Grave Matters. Legal Provisions for a Proper Final Rest in Classical Lycia,” Das Xanthostal Lykiens in archaisch-klassischer Zeit, ed. M. Zimmermann, 166–261.
Eichner, H. 2017. “Ein philologisch-sprachwissenschaftlicher Blick auf den Fortgang der lykischen Studien seit Emmanuel Laroche,” Hittitology Today, 5e Rencontres d’Archéologie de L’IFÉA, Istanbul 21–22 November, 2014, ed. A. Mouton, 277–299.
Kalinka, E. 1901. Tituli Asiae Minoris, Vol.1, Vindobonae.
Laroche, E. 1974. “Les épitaphes lyciennes,” Fouilles de Xanthos 5, ed. P. Demargne et al., Paris, 124–149.
Laroche, E. 1979. “L’inscription lycienne,” Fouilles de Xanthos 6: La stèle trilingue du Létôon, ed. A. D. Sommer et al., Paris, 49–127.
Melchert, H. C. 2001. LycianCorpus.pdf at www.linguistics.ucla.edu/people/Melchert
Metzger H. 1972. “Les ceramiques archaiques et classiques de L’Acropole Lycienne,” Fouilles de Xanthos 6, Paris.
Neumann, G. 1979. Neufunde lykischer Inschriften seit 1901, (Denkschr. ÖAW, phil.-hist. Kl. 135), Wien.
Schürr, D. 2012. “Der lykische Dynast Arttumbara und seine Anhänger,” Klio 94/1, 18–44.
Schürr, D. 2021. “Ergänzungen in den lykisch-griechischen Fragmenten TL 45 und TL 45B,” Gephyra 21, 91-105.
Seyer, M. 2006. “Zur Bestattung von Priestern in lykischen Felsgräbern,” Akten des 10 ed. G. Koiner et al., Wien, 167–172.
Zahle, J. 1983 Arkæologiske Studier i Lykiske Klippegrave og Deres Relieffer, Copenhague.
Görseller:
British Museum
E. Kalinka, 1901
H. Metzger, 1972
G. Neumann, 1979
J. Bousquet, 1992
M. Seyer, 2006
Jastrow, 2006
Mike Peel, 2010
B. Christiansen, 2019, 2020
D. Schürr, 2021
Bora Bilgin, 2022
Tayfun Bilgin, 2022, 2024