Rhodiapolis kenti, Kumluca’nın hemen kuzeybatısında, verimli bir ovaya hâkim bir tepe üzerinde yer almaktadır. Kültürel Likya’nın doğu sınırını oluşturmaktadır. Antik kaynaklar, kentin adını Rodos’tan gelen kurucularından aldığını belirtir. Bununla birlikte, kent sikkeleri ve Likçe yazıtlarda geçen yerel ad “Wedrei,” yerleşimin daha erken bir kökene sahip olduğunu göstermektedir.
Klasik Dönem’e tarihlenen toplam 29 kaya mezarı tespit edilmiştir. Kazı buluntuları, yerleşimin tarihinin MÖ 8. yüzyıla kadar uzandığını göstermektedir. Kent ilk kez 1842 yılında Spratt ve Forbes tarafından tanımlanmıştır. Antik kenti kaplayan yoğun orman örtüsü 2000 yılında çıkan bir yangınla yok olmuş, bunun ardından 2006–2012 yılları arasında Akdeniz Üniversitesi tarafından sistematik kazılar gerçekleştirilmiştir.
Rhodiapolis özellikle kent planıyla dikkat çekmektedir. Zorlayıcı topoğrafik koşullara rağmen son derece başarılı bir yerleşim düzeni oluşturulmuştur. Görece küçük ölçekli olmasına karşın, kentte klasik bir Roma kentinde görülen yapı türlerinin neredeyse tamamı bulunmaktadır. Özellikle Asklepios kutsal alanı, Likya’da bilinen tek örnek olması bakımından önem taşımaktadır. Bu yapı, MÖ 2. yüzyılda Rhodiapolis’te yaşamış ünlü hekim Herakleitos tarafından kurulmuştur. Kentte çok sayıda sarnıç bulunmasına rağmen, sınırlı su kaynakları kentin daha fazla büyümesini engellemiş görünmektedir. Rhodiapolis, özellikle yazıtlarıyla ünlü Opramoas Anıtı nedeniyle araştırmacıların ilgisini çekmektedir.
Rhodiapolis Tiyatrosu
Diğer Yapılar
Opramoas Anıt Mezarı
Rhodiapolisli Opramoas, Roma Dönemi’nde Likya’nın en önemli figürlerinden biridir. MS 2. yüzyılda, hem Likya’nın hem de tüm Roma İmparatorluğu’nun en parlak dönemlerinden birinde yaşamıştır. Rhodiapolis’in en zengin ailelerinden birine mensup olup, aynı zamanda Likya’nın diğer seçkin aileleriyle de yakın ilişkiler kurmuştur. Tarım, ticaret ve bankacılıktan elde ettiği gelirlerle dönemi için olağanüstü bir servete ulaşmıştır.
Opramoas, Likya Birliği başkanlığı (Lykiark), başrahiplik ve başyargıçlık gibi önemli kamusal görevler üstlenmiştir. Ancak asıl ününü bir hayırsever (euergetes) olarak kazanmıştır. Likya’da onun bağışlarından yararlanmayan neredeyse hiçbir kent yoktur. MS 141 yılında meydana gelen ve tüm Likya’da büyük yıkıma yol açan depremden sonra, kentlerin yeniden inşası için yüz binlerce denarius bağışlamıştır. Kentlere, Likya Birliği’ne, çeşitli festivallere, cenaze ve düğün masraflarına ve yoksullara yaptığı bağışların toplamı milyonlarca denariusa ulaşmaktadır. Bu yönüyle Opramoas, yalnızca Likya’nın değil, tüm Roma dünyasının en cömert hayırseverlerinden biri olarak kabul edilmektedir.
Opramoas Anıtı, tapınak biçiminde inşa edilmiş bir mozole olup büyük olasılıkla ölümünden sonra halefleri tarafından yaptırılmıştır. Rhodiapolis’te tamamen kesme taştan inşa edilmiş tek yapıdır. Opramoas’ın ihtişamına yakışır şekilde, kentin merkezinde, tiyatronun hemen önüne konumlandırılmıştır.
Anıtın en dikkat çekici özelliği, yan yüzeylerini ve cephesini kaplayan yazıtlardır. Antik dünyada bilinen en uzun ikinci Yunanca yazıtı içermektedir (en uzunu yine Likya’daki Oinoanda’daki Diogenes Yazıtı’dır). Toplam 70 belge—imparator mektupları, Likya Birliği’nin onur kararları ve Roma valilerinin kentlere ve Birliğe yazdığı mektuplar—kronolojik sırayla ve son derece özenli bir işçilikle duvarlara işlenmiştir. Metin, her biri yaklaşık 100 satırdan oluşan 20 sütun hâlinde düzenlenmiştir. Bu yazıtlar, dönemin sosyal, politik ve ekonomik yaşamı hakkında son derece önemli bilgiler sunmaktadır.
Tiyatro ve anıt üzerinde 2015 yılında başlatılan restorasyon çalışmaları, hatalı uygulamalar nedeniyle daha sonra durdurulmuştur.
Kaynaklar:
Çevik, N., İ. Kızgut ve S. Bulut. 2010. “Rhodiapolis, as a Unique Example of Lycian Urbanism,” Adalya XIII, 29–63.
Çevik, N. 2021. Lykia Kitabı: Arkeolojisi, Tarihi ve Kültürüyle Batı Antalya, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
Kızgut, İ. 2016. “The City of Opramoas the Benefactor: Rhodiapolis,” From Lukka to Lycia: The Land of Sarpedon and St. Nicholas, ed. H. İşkan ve E. Dündar, 288–299, İstanbul.
Kokkinia, C. 2012. “Opramoas,” The Encyclopedia of Ancient History, Vol. 9, 4907–4908.
Petersen, E. ve F. Von Luschan. 1889. Reisen in Lykien Milyas und Kibyratis. Reisen im Südwestlischen Kleinasien II, Wien.
Spratt, T. A. B. ve E. Forbes. 1847. Travels in Lycia, Milyas and Cibyratis, London.
Görseller:
Rhodiapolis Excavation Archive
kumluca.org.tr
T. A. B. Spratt ve E. Forbes, 1847
E. Krickl, 1892
E. Petersen ve F. Von Luschan, 1889
Rüdiger Gogräfe, 1982
Artichaeology
Gunthram, 2010
N. Çevik, 2021
Bora Bilgin, 2022, 2023
Ertuğrul Anıl, 2023
Tayfun Bilgin, 2023
Reha Özer, 2023