Kibyra, Burdur’un yaklaşık 110 km güneybatısında, Gölhisar ilçesi yakınlarında yer almaktadır. Kibyra adının Luvi kökenli olduğu düşünülmekle birlikte anlamı bilinmemektedir. Kent, Patara Yol Anıtı’nda gösterilen Likya yol ağının en kuzey noktasını oluşturmaktadır. Bununla birlikte Kibyra, Likya kültürüne ait bir kent değildir; aksine Pisidya, Karya, Lidya ve Frigya kültür bölgelerinin kesişim noktasında yer almaktadır. Strabon, Kibyra halkının Lidya kökenli olduğunu ve kentte Yunanca, Lidce, Pisidce ve Solimce dillerinin konuşulduğunu belirtmektedir.
MÖ 2. yüzyılda, bölge Pergamon Krallığı’nın egemenliği altındayken, Kibyra’nın önderliğinde Boubon, Balboura ve Oinoanda kentlerinin katılımıyla bir tetrapolis kurulmuştur. Bölge daha önce Kabalia olarak adlandırılırken, Helenistik ve Roma dönemlerinden itibaren Kibyratis olarak anılmaya başlanmıştır. MÖ 81 yılında tetrapolis ordusunun Roma tarafından yenilgiye uğratılmasının ardından, Kibyra dışındaki kentler Likya Birliği’ne dahil edilmiştir. Daha kuzeyde yer alan Kibyra ise Roma’nın Asia eyaletine bağlanmıştır. Kesin tarihi bilinmemekle birlikte, Kibyra daha sonraki bir dönemde Likya Birliği’ne katılmıştır. Kent, MS 417 yılında meydana gelen büyük bir depremden sonra gücünü kaybetmiştir. Modern dönemde kent, ilk kez 1842 yılında Spratt ve Forbes tarafından ziyaret edilmiştir. 1988–89 ve 2001–02 yıllarındaki sınırlı kazıların ardından, düzenli kazılar 2006 yılında başlamıştır.
Kibyra çevresinde Geç Kalkolitik Çağ’a kadar uzanan bulgular bulunmakla birlikte, kent içindeki en erken mimari kalıntılar ancak Helenistik döneme kadar tarihlenebilmektedir. Günümüzde görülebilen kalıntıların büyük bölümü Roma Dönemi’ne ve sonrasına aittir. Yaklaşık 10.000 kişi kapasiteli stadyum, tiyatro yapısı ve odeon/bouleuterion kentin en dikkat çekici yapıları arasındadır. Bouleuterion aynı zamanda üstü örtülü bir tiyatro (theatrum tectum) olarak da kullanılmış olup, Likya’daki en iyi korunmuş örnektir. Özellikle orkestra zemininde renkli mermerler ile yapılmış Medusa betimli mozaik dikkat çekicidir.
Tiyatro
Meclis Binası (Bouleuterion) / Odeon
Anıtsal Çeşme (Nymphaeum)
Ana Cadde
Stadyum
Kibyra Doğu Nekropolü
Stadyumun doğusunda yer alan nekropol yolundaki mezarlar üzerinde bulunan gladyatör dövüşlerini betimleyen frizler, Kibyra stadyumunun yalnızca atletizm yarışmaları için değil, aynı zamanda gladyatör mücadeleleri için de kullanıldığını göstermektedir. Bu sahnelerde gladyatörler eğitim, arena dövüşleri ve hayvanlarla mücadele gibi çeşitli etkinlikler içinde tasvir edilmiştir. Bu frizlerin tamamı günümüzde Burdur Müzesi’nde sergilenmektedir.
Kaynaklar:
Çevik, N. 2021. Lykia Kitabı: Arkeolojisi, Tarihi ve Kültürüyle Batı Antalya, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
Dökü F. E. ve Ş. Özüdoğru. 2009. “Ticaret Yollarının Kavşağındaki Kent Kibyra,” III. Ulusal Mimarlık ve Taş Sempozyumu 20–21 Kasım 2009, Antalya, 51–55.
Özüdoğru, Ş. 2020. Kibyra – Kibyra Maior / Caesarea Cibyra, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
Spratt, T. A. B. ve E. Forbes. 1847. Travels in Lycia, Milyas and Cibyratis, London.
Görseller:
T. A. B. Forbes ve E. Forbes, 1847
Burdur Valiliği, 2022
Reha Özer, 2022
Bora Bilgin, 2022, 2024
Tayfun Bilgin, 2022, 2024