Antiphellos, başlangıçta Phellos kentinin limanı olarak kurulmuştur. Ticari faaliyetlerinin gelişmesiyle birlikte Phellos’tan çok daha büyük bir yerleşime dönüşmüş ve Helenistik Dönem’de bağımsız bir kent haline gelmiştir. Kent adına basılmış sikkeler bulunmaktadır. Kentin Likçe adı Wehinta’dır.
Bugüne kadar Antiphellos’ta kapsamlı kazı çalışmaları gerçekleştirilmemiştir. Günümüzde görülebilen en eski kalıntılar, Hanedanlık Dönemi’ne ait mezarlardır. Yarımadanın boyun kısmında, denize paralel olarak akropolis tepesi yükselir. Bu tepenin güney yamacında yer alan Roma Dönemi tiyatrosu, kentin en iyi korunmuş yapısıdır ve muhtemelen daha erken tarihli bir Helenistik tiyatronun üzerine inşa edilmiştir. Tiyatro 2011 yılında restore edilmiştir. Antik kent, akropolis ile doğudaki liman arasında uzanmaktaydı. Bu alandaki yapıların büyük bölümü günümüz yerleşimi altında kalmış olmakla birlikte, yerleşimi ve akropolis tepesini çevreleyen sur duvarlarının izleri hâlâ görülebilmektedir. 2012 yılında gerçekleştirilen bir kurtarma kazısının ardından, Charles Texier’nin haritasında bouleuterion olarak tanımlanan yapı, Helenistik bir tapınak olarak yeniden değerlendirilmiştir. Bu yapının sonraki dönemlerde farklı amaçlarla kullanıldığı anlaşılmaktadır.
Aslanlı Lahit
Bu eser, bir hyposorion üzerinde yükselen, ahşap taklidi sandukaya ve semerdam biçimli kapağa sahip Klasik Dönem’e ait bir Likya lahdidir. Lahit, kapağın her iki yanında yer alan aslan başı biçimli protomlardan dolayı bu adla anılmaktadır.
Orijinal konumunda günümüze ulaşan lahit, bugün Kaş’ın yoğun merkezinde yer almaktadır. 19. yüzyıl seyyahları Spratt ve Forbes, burada bulunan yüzlerce lahit arasında bu örneğin hem mimarisi hem de üzerindeki uzun yazıt ile dikkat çektiğini belirtmişlerdir. Kuzey yüzünde yer alan dokuz satırlık yazıt (TL 55), kıtalar hâlinde düzenlenmiş olup Likya dilinin daha eski bir lehçesi olduğu düşünülen Likçe B ile yazılmıştır. Metnin içeriği tam olarak çözülememiş olmakla birlikte, mezarın Pixre adlı bir kişiye ait olduğu anlaşılmaktadır. Bu kişinin, kapak alınlığındaki kabartmada oturan bir kadının önünde ayakta betimlenen figür olabileceği düşünülmektedir. Pixre’nin bu mezarı tüm ailesi için yaptırmış olması muhtemeldir. Hanedanlık Dönemi’ne ait olan bu lahit, Antiphellos’un en eski mezarlarından biridir. Jan Zahle tarafından MÖ 390–380 yıllarına tarihlenmektedir.
Dor Mezarı
Dor Mezarı, akropolis tepesinin kuzeybatı kenarında yer almaktadır. Ana kayaya oyularak oluşturulmuş kare planlı bir mezar olup adını Dor düzenindeki özelliklerinden alır. Doğuya bakan ön cephesi dışında, üç tarafı kaya duvarları ile çevrilidir.
Piramidal biçimde olduğu düşünülen üst örtüsü günümüze ulaşmamıştır. Giriş kapısının üzerinde Yunanca bir yazıt bulunmaktadır. Mezar odasında, bitkisel bezemelerle süslenmiş üç adet kline yer alır. En dikkat çekici bezeme, girişin karşısındaki klinenin üzerinde, batı duvarında ve köşe çıkıntılarında görülmektedir. 3,36 m uzunluğundaki U biçimli frizde, el ele tutuşmuş 26 kadın figürü (dans eden kızlar) tasvir edilmiştir. Ancak yoğun aşınma nedeniyle figürlerin detayları büyük ölçüde kaybolmuştur.
Kaynaklar:
Çevik, N. 2021. Lykia Kitabı: Arkeolojisi, Tarihi ve Kültürüyle Batı Antalya, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
Fellows, C. 1839. A Journal Written During an Excursion in Asia Minor, London.
Fellows, C. 1847. Lycia, Caria, Lydia, illustrated Mr. George Scharf with descriptive letter-press by Sir Charles Fellows, London.
Gülşen, F. F. 1998. “The Doric Rock Tomb at Antiphellos,” Adalya 3, 63–86.
Mayer, L. 1803. Views in the Ottoman Empire, London.
Schürr, D. 2005. “Das Pixre-Poem in Antiphellos,” Kadmos 44, 95–164.
Texier, C. 1849. Description de l’Asie Mineure, Vol.3, Paris.
Woudhuizen, F. C. 2012. “Lycian Forms of the Enclitic Pronoun of the 3rd Person: An Overview of the Relevant Data,” CollAn XI, 415–436.
Zahle J. 1979. “Lykische Felsgräber mit Reliefs aus dem 4. Jh. v. Chr.,” JDI 94, 245–347.
Görseller:
L. Mayer, 1803
C. Fellows, 1839, 1847
British Museum
C. Texier, 1849
F. F. Gülşen, 1998
Bora Bilgin, 2022, 2023
Reha Özer, 2022, 2023
Tayfun Bilgin, 2022, 2025