Yazıt TL 22
Bellerophon Mezarı‘nın solundaki düzeltilmiş kaya yüzeyindedir.
Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 hrixttbili mahana-
2 hi: uwehi: se lada ehbi:
Çeviri:
Hrixttibili, kutsal Uwehi, ve karısı (burada yatıyor).
Yazıt TL 23
19. yüzyılda bir lahit üzerinde kaydedilmiş olan Likçe-Yunanca iki dilli bir yazıttır; ancak daha sonra yeniden bulunamamış ve kayıp kabul edilmektedir.
Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 ebẽñnẽ ñtatu [m]=ẽ=ti
2 prñn[aw]atẽ el[puw]eti
3 a[tl]i eh[b]i s[e …..]
4 .lu ax[u]ti .jm̃m.t..
Çeviri (Dardano, 2015’ten):
Bu mezar odasını, Elpuweti kendisi ve […] kurban eden (veya: rahip) …
(Yunanca yazıt: Elpoatis kendisi ve oğulları için düzenledi.)
Yazıt TL 24
Izraza Anıtı‘nın iki ayrı yüzünde tekrarlanmış tek kelimelik bir Likçe isimdir.
Transliterasyon (Melchert, 2001):
Izraza – Izraza.
Yazıt TL 25
Tiyatrobinasında devşirme malzeme olarak kullanılmış bir heykel kaidesi üzerine kazınmış iki dilli Likçe-Yunanca bir yazıttır.
Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 ebeis: tukedris: m[… epi]
2 tuwetẽ: xssbezẽ: krup[sseh]
3 tideimi: se purihime[teh]
4 tuhes: tlãñna: atru: ehb[i]
5 se ladu: ehbi: tikeukẽprẽ
6 pilleñni: urtaqijahñ: kbatru
7 se prijenubehñ: tuhesñ
Çeviri (Borchardt, 2001’den):
Krupsse’nin oğlu, Purihimete’nin yeğeni Tloslu Xssbezẽ, kendisini ve karısı, Urtaqija’nın kızı ve Prijenube’nin yeğeni, Pinaralı Tikeukẽprẽ’ı (temsil eden) bu heykelleri diktirdi.
(Yunanca yazıt (Dardano, 2015’ten): Pyribates’in torunu Thrypsis’in oğlu Tloslu Porpax, kendisini ve karısı, Prianoba’nın torunu Ortakia’nın kızı Pinaralı Tiseusembra’yı (temsil eden bu heykelleri), Apollo adına (diktirdi). (Bunları) Atinalı Theodore yaptı.
Yazıt TL 26
Aynı TL 25 gibi tiyatro yapısında devşirme malzeme olarak kullanılmış büyük bir taş blok üzerine kazınmış iki dilli Likçe-Yunanca bir yazıttır. Taşın sağ yarısı, yıkım nedeniyle kaybolmuştur. Yazıtın muhtemelen bir kutsal alandan geldiği düşünülmektedir ve Izraza ile ilgili bir kültten bahsetmektedir. (Schürr, 2012)
Transliteration (Melchert, 2001; 2–3., 7–9., 16–18. satırlar Schürr, 2006, 2012, 2016’dan):
1 ebeija: erublija: m=e ñt[e tuwetẽ: izraza: tide-]
2 imi: trm̃misñ: xñtawat[e teri: arttum̃para .. trqqñti?]
3 se qla=(e)bi: putu: se iprehi: s[e ertẽmi ………-]
4 ehñ: tideimi: se tideim[i …………………………..]
5 epñ: maxitẽni: se=i=ne: ti.[……………………..]
6 izraza: tibe=i terñ terñ […………………………..]
7 punãmadi: m=ẽne: trqqas: [tubidi se=j=ẽni mahã-]
8 nahi: se=qla=j=ebi: putu: se[=iprehi se=j=ertẽmi?]
9 se=muhãi: ñtejewẽ: km̃mẽ[ti………………]
10 pladetijas: przis: se(j)=epris:se=ije[……..tid-]
11 eimẽ kumazadi: mahãna: e[……………………-]
12 na: upahi: adaijẽ: malijehe:[……………………]
13 arailise: H|||-: haqaduwehe: Y||- t[…………..]
14 ppebẽñti: OO||- pagda: O<|||-: purθ[……….]
15 mñnãtahi: O|||-: winbẽte: O|||- x[……………]
16 me=kumezeiti nuredi: nuredi: a[rã: wawã kbisñ-]
17 ni: qla=(e)bi: putu: kbisñn’: iprehi: kbi[sñni ……]
18 uhi=de: trqqñti: wawã: trisñni: qla[………….-]
19 eli: epeite me=i zedi: tike: kumalihe [……….-]
20 be: kumazã: ebẽñnẽ: izraza: tibera […………]
21 pinale: telebehi: xadawãti: udreki: me=i te[….-]
22 ihe: ebẽ: mahãna: ebette: tibe: izraza: kuz[…..]
23 […………………]-wãti: km̃mẽ […………………]
24 […………………]qlahi:ebi[jehi…………………..]
Çeviri:
(1–4. satırlar – Schürr, 2012’den)
Bu erublija [şimdi …’nın oğlu Izraza tarafından dikilmiştir]
[Arttum̃para] Likya’yı yöneti[rken… … Fırtına Tanrısı’na]
ve Putu’daki kutsal alana, [ve İprehe ve Artemis?]
… …
… …
(7–9. satırlar – Schürr, 2016’dan)
…O halde Fırtına Tanrısı [onu çarpsın, ve Tan]rıların [Anası,]
ve Putu’daki kutsal alan, [ve İprehe ve Artemis?]
ve ñtejewẽ’nin ne kadar tanrısı (varsa).
… …
… …
(12–15. satırlar – Tlos şehrine ait farklı topluluklar tarafından tapınak için yapılan ödemeler – Gander, 2014’ten)
upahi, ada, Malieanlar için (sayı) […
Arailisi için 103 ½, Haqaduweanlar için 52 ½, T[… için (sayı)]
Ppebẽñti için 22, Pagda için 18 ½, Purth[… için (sayı)]
Mñnãtahi için 13 ½ ve Winbẽte için: 13 ½… …
(16–18. satırlar – Schürr, 206’dan)
Şimdi, her yeni ayda, kurban verecekler; [iki yaşında bir sığır]
Putu’daki kutsal alana, iki yaşında bir sığır İprehe’ye, iki [yaşında…],
ve yıl içinde de Fırtına Tanrısına üç yaşında bir sığır. …
… …
Yazıt TL 27 – Düğer (Düver)
Tlos yakınındaki Düğer’de bir yapı duvarında devşirme malzeme olarak kullanılmış bir taş üzerinde bulunmuş ve İstanbul Arkeoloji Müzesi’ne gönderilmiştir.
Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 mexisttẽn(e)=ẽ: ep[i]
2 tuwete: atli: eh-
3 bi: sxxulijah: ti-
4 deimi: sa=ladi:
5 ehbi: merimawaj[e]
6 petẽnẽneh: tide-
7 imi: se tideimi
8 ehbi: sxxulije
Çeviri:
Sxxulija’nın oğlu Mexisttẽ, bunu kendisi için, Petẽnẽne’nin kızı olan karısı Merimawa ve çocuğu Sxxulija için dikti.
Yazıt TL 28
19. yüzyılda bulunmuş ve Kalinka tarafından yayınlanmış olan yazıt günümüzde kayıptır.
Transliterasyon (Christiansen, 2019):
1 ñte=ne putinezi tuw[… …]
2 prijabuhãmah kbatru n[… …]
3 mlttaimi mrbbanada[… …]
4 ladu uwitahñ xahb[u]
5 apuwazahi p[r]ñnezijehi
Çeviri (Christiansen, 2019’dan):
Prijabuhãma’nın (oğlu) Putinezi, onun içine mlttaimi mrbbanada, […]’nın karısı, Uwita’nın torunu ve Apuwaza’nın hane halkından (olan) kızı n[…]’yi yerleştirdi.
Yazıt TL 29
Tlos yolundaki bir lahit üzerindedir. 19 satırlık yazıt kısmen hasar görmüştür. Yazıtta Büyük İskender, Pers Satrapı Artumpara ve Karya Satrapı İdrieus gibi bazı tarihi kişlerin isimleri geçmektedir.
Transliterasyon (Tekoğlu, 2006):
1 ikuweti:prñnawate:ipresidah:tideimi:[…]lupe[h]
2 tuhes:ñtatu:atli:seladi:ehbi:tuhesi:sm̃meseñne:θurtta:ãxrahidi
3 axuti:uwehi:señtemlẽ:qastteteli:erbbe:metiñtẽmlẽ:przze:astteteli
4 sejahata:astte:setijala:ãxr<a>hi:itẽne:uwehi)ẽnẽhatusm̃mateteri:erijeina:ạ[t]tlup[..]
5 ñtepi:wazzisñ: xalxxa:edrijeusehñ:meijehlm̃mi:zzatije:ti[.]i[..]a[..]
6 [.]j̣einahe:señnemlẽ:θurttu:telixa:seiñtepi:wazzisñ:telixa:pddãti:meije:pddati:meije[..]
7 [..]atusm̃mateteri:erijeina:xlxxebẽñti:arttum̃para:medese:pddatiti:erije:meñnezzatija[……..]
8 [..]sajaje:pijẽte:emum̃maja:hrṃazaxa:zz<a>tijaha:sedeplm̃mi:kñtuni:mlm̃meite:θẽjubexu:xalte[……]
9 […]sajaxa)hlm̃mide:alaxssãṇ̃tra:eriteteri:trm̃misñ:ñtepi:xñtawata:apptteteri:m̃m[…….]
10 […]atitlẽzijetube:mexeṃ[..]̃ẓạ̃:[..]pa[.]ti:meñnesetebẽtẽ:aba:sum̃me:texisxxu:seije[.]u[…..]
11 [….]a:seiñetelẽzijẽ:tddãp̣a:meuzzew[..]qari[j]ekm̃mẽti:medehlm̃mitipa)persñ:arssuma:s[…]e[…….]
12 [….]i:setrm̃misñxalte:mesijas:zxxe[..]xna[..]ñxata:señnepẽnẽputu:meije[…]xa[..]jala[
13 […]:[.]ãtẽrina:sesm̃mu:uxrejejẽ:uw[………….]ñnu:pddana:señne:[.]urt[
14 [……]xawari:pddãti:me[.]ese:ẽnẽ[……………..]tu:xlame:exeiteti:meuwe[
15 [……]amas:turax:seijepiturllije:sm̃matẽ[……..]tederi:sejepñne:[
16 [……]meuweseriqe[…]utabaza:pij[…]:sed[………..]a:helazi:ajãxa:[..]ei[
17 […]tixzzi :ijãnazi:setrm̃milihrppitrqqñt[…………….]sm̃mateteri:[….]i:erite[…]
18 […]tẽ:turawas:meijeurseje:arñna:[……………………..]ta[..]a[..]lxxa:xaltte[
19 [.]ahlẽ:meije[…..]xu:meije[………………………….]tihetañni
Çeviri:
(1-2. satırlar)
İpresida’nın oğlu ve [..]lupe’nin yeğeni olan İkuwe, bu mezar odasını kendisi, karısı ve yeğeni için yaptırdı.
…
…
(9. satır – Christiansen, 2021’den)
… İskender… Likya’yı yönetimi altına aldığında…
…
Yazıt TL 30
Tlos’ta bir lahit üzerindedir.
Transliterasyon (Melchert, 2001):
1 tiwiθθeimija: ade[………]
2 ti: tubehidi: axãti: uz[……..]
Çeviri:
Tiwiθθeimija […]tubehi kurbanı […] yaptı.
Yazıt N 333
1999’da bulunmuş küçük bir altar üzerindeki adak yazıtıdır.
Transliterasyon (Christiansen, 2019):
1 [..]x̣ạqnạh
2 [..]ḥe adai ŏ ||
3 [s]ẹ? ṭiwiθθeim-
4 [i u]wadi uhaẓa[t]
5 [a]ṃẽhaxupịθ̣?u-
6a [..-]tẽ tewiθθ-
6b -eimi
7 [..]ddu θθbãnḅ?
8 […]ạxulñti
9 q.?[…]naza
10 [… …].i[… …]
11 [… …]na se ñte tuẉ[e… …]
Çeviri (Christiansen, 2019’dan):
[…]xaqna’nın [..].. ŏ 2(?) ada. [V]e? Tiwiθθeimi’ye yılda bir inek … Ve […] .. Tewiθθeimi […].. θθbãnb?…[…] … […]… ve içeriye […] yerleştir[ecekler(?)]
Yazıt N 334
Akropolisin doğu tarafında kısmen gömülmüş bir kaya mezarı üzerindedir.
Transliterasyon (Christiansen, 2019):
1 ipresida
2 ajẽta..dẽ
3 h aṛmana-
4 zah: tidei-
5 ṃi: ikụweh
6 ṭedi: ṣe pṛṇ̃-
7 [n]ẹzijeh<i>: hrp̣p̣-
8 [i] ḷadi ehbi sẹ
9 tideime
10 ṣej=aitẽ aw-
11 ạhãi ala-
12 dahali ada
13 ||
Çeviri (Christiansen, 2019’dan):
Ajẽta..dẽ’nin (ve?) Armanaza’nın oğlu, Ikuwe’nin babası ve hane halkından Ipresida, karısı (ve) çocukları için (yaptırdı). Ve cenaze görevlileri(?) tahsisatı(?) yaptı: (bunun için) 2 ada (miktarı belirlendi).
Yazıt N 342
Akropolis tepesinin kuzeydoğu yamacında kazılar sırasında ortaya çıkarılan bir kaya mezarı üzerinde iki yazıt (N 342a ve N 342b) bulunmaktadır. N 342a üst lento taşı üzerindedir. N 342b ise N 342a’nın hemen altında, kapı lentosu üzerinde yer almaktadır. İkinci yazıtın daha sonra eklendiği düşünülmektedir; ancak metinler birbirine neredeyse paraleldir.
Transliterasyon (Christiansen, 2019):
N 342a:
1 Qñturahi=ti: prñnawate: Terssipuleh
2. sedi: se pibiti: awaha: aladahali ada <
N 342b:
1 Qñturahi=ti prñnawate se Terssipulih
2 sedi se tuhes se=ije=ñte
3 tãtẽ tesi miñti: alada-
4 hali ada <
Çeviri (Christiansen, 2019’dan):
N 342a:
Terssipule’nin damadı(?) Qñturahi bunu yaptırdı. Ve cenaze görevlilerine(?), tahsis(?) karşılığında 5(?) ada verirler.
N 342b:
Terssipuli’nin hem damadı(?) hem de yeğeni olan Qñturahi bunu yaptırdı. Ve Mindis için, yemin altında (yeminli bir sözleşme vasıtasıyla), tahsis(?) olarak 5(?) ada belirlendi.
Yazıt N 343
Tlos’ta bir taş parçası üzerinde bulunmuş Likçe-Yunanca çift dilli bir yazıttır.
Transliterasyon (Christiansen, 2019):
1 [… … ] … [… … ]
2 [… … pt?e?]una, paḥ[… … ]
Çeviri (Christiansen, 2019’dan):
[…] … […]Pa[…]’nın (oğlu) [Pte]una(?) […]
Yazıt N 352
Muhtemelen bir mezar yazıtının parçası olan bir taş parçası üzerinde bulunan ve sadece dört harfi kalmış bir yazıttır.
Transliterasyon (Christiansen, 2019):
[… …]ẹñte[… …]
Yazıt N 353
Muhtemelen bir mezar yazıtının parçası olan bir taş parçası üzerinde bulunan ve sadece bir kaç harfi kalmış bir yazıttır.
Transliterasyon (Christiansen, 2019):
1 [… …]ṣ[… …]
2 [… …]ereh dḍ[… …]
3 [… …]hị[… …]
Yazıt N 354
It is on a stone fragment with only a few letters preserved.
Transliterasyon (Christiansen, 2019):
1 [… …].ḥ[… …]
2 [… …]tẹ[… …]
Yazıt N 355
Tlos yakınındaki Zindan mevkiinde bulunmuş bir taş parçası üzerinde, sadece 3 harfi kalmış bir yazıttır.
Transliterasyon (Christiansen, 2019):
1 [… …]ele[… …]
Yazıt N 356
Tlos’ta bulunmuş bir mermer blok üzerinde iki yazıt (N 356a ve N 356b) bulunmaktadır. Her iki yazıt da mermer bloğun aynı yüzü üzerindedir ve aralarında yazısız boş bir alan bulunmaktadır. N 356a solda, N 356b ise sağda yer almaktadır. N 356a’nın sol tarafı ile N 356b’nin sağ tarafı kırıktır. Metinler kısmen birbirleriyle ve ayrıca TL 28 ile paralellik göstermektedir.
Transliterasyon (Christiansen, 2019):
N 356a:
1 […..] putin[e]zi tuwete
2 [prija]ḅuhãmah kbatru ehbi
3 […..]ṭiweh tezṇ̃? p̣ụẉẹj̣ẹhñ
4 [lad]u uwitahñ xahbu
5 [apuwa]zahi prñnezijehi
N 356b:
1 ṇ̃[? … …]
2 prij̣[… …]
3 hrppị[… …]
4 ladu u[… …]
5 ạpuẉạzạ[… …]
Çeviri (Christiansen, 2019’dan):
N 356a:
Prijabuhãma’nın oğlu Putinezi, […]tiwe’nin tez(e)(?)’si, Puweje(?)’nin [karısı], Uwita’nın torunu, [Apuwa]za’nın hane halkı üyesi olan […] kızını yerleştirdi.
Yazıt N 357
Tlos’ta bir kaya mezarı üzerindedir.
Transliterasyon (Christiansen, 2019):
1 sixeriwale: ddew[ele]deh: tideimi: atli
2 se=(e)sedẽ[ñ]newi: xñnahi: aladahali: ada
Çeviri (Christiansen, 2019’dan):
Ddew[ele]de’nin oğlu Sixeriwale kendisi ve büyükannesinin soyundan gelenler için (yaptırdı). Tahsis için (?) (bir) ada (miktar belirlendi).
Yazıt N 358 ?
Akropolis tepesinin doğu yamacında, bouleuterionun güney kısmında bulunmuş bir arşitrav bloğu üzerindeki Likçe-Yunanca iki dilli bir yazıttır. Blok, yamaçtaki bir kaya mezarına aittir. (Yazıta henüz bir numara verilmemiştir.)
Transliterasyon (Tekoğlu ve Korkut, 2023):
Mãxazusttã-ti: prñnawate: Hrixm̃mah:tideimi:hrppi-ladi
se-tideime
Çeviri (Tekoğlu ve Korkut, 2023’ten):
Hrixm̃ma’nın oğlu Mãxazusttã karısı ve çocukları için yaptırdı.
(Yunanca yazıtın çevirisi: Megasystas, stadyum koşucusu.)
Kaynaklar:
Benndorf, O. ve G. Niemann. 1884. Reisen in Lykien und Karien (Reisen im südwestlichen Kleinasien I), Wien.
Borchhardt, J. 2001. “Das Anathem des Xssbezê in Tlos (TL 25),” Essays in Honour of Cevdet Bayburtluoğlu, ed. C. Özgünel et al., 35–50.
Christiansen, B. 2019. “Editions of Lycian Inscriptions not Included in Melchert’s Corpus from 2001,” Luwic dialects and Anatolian – Inheritance and diffusion, ed. I. X. Adiego et al., 65–134.
Christiansen, B. 2021. “Palaeographic Dating of Lycian Inscriptions. A Critical Review of Former Studies and a New Approach,” HAR 2/1, 27–63.
Dardano, P. 2015. “Le iscrizioni bilingui licio-greche nel loro contesto socio-storico: tipi e funzioni a confronto,” SSL LIII (2), 207–226.
Gander, M. 2014. “Tlos, Oinoanda and the Hittite Invasion of the Lukka Lands. Some Thoughts on the History of North-Western Lycia in the Late Bronze and Iron Ages,” Klio 96/2, 369–415.
Işın, G. ve E. Yıldız, 2017. “Tomb ownership in Lycia. Site selection and burial rights with selected rock tombs and epigraphic material from Tlos,” Life and Death in Asia Minor in Hellenistic, Roman, and Byzantine times. Studies in Funerary Archaeology 10, ed. Brandt, J. R. et al., 85–108.
Kalinka, E. 1901. Tituli Asiae Minoris, Vol.1, Vindobonae.
Korkut, T. 2015. Arkeoloji, Epigrafi, Jeoloji, Doğal ve Kültürel Peyzaj Yapısıyla Tlos Antik Kenti ve Teritoryumu, Seydikemer Kaymakamlığı Yayınları 1, Ankara.
Korkut, T. ve Tekoğlu, R. 2019. “Tlos Antik Kenti Qñturahi Kaya Mezarı,” OLBA XXVII, 169–188.
Melchert, H. C. 2001. LycianCorpus.pdf at www.linguistics.ucla.edu/people/Melchert
Seyer, M. 2019. “Some Terms for Funerary Monuments of Lycia in the Classical Period 1: Sarcophagi,” Luwic dialects and Anatolica, BMO vol.12, ed. I.X. Adiego et al., 251–284, Barcelona.
Schürr, D. 2006. “Karische Berg- und Ortsnamen mit lykischem Anschluß,” Historische Sprachforschung 119, 117–132.
Schürr, D. 2012. “Der lykische Dynast Arttumbara und seine Anhänger,” Klio 94, 18–44.
Schürr, D. 2012. “Zum Agora-Pfeiler in Xanthos III: vom Wettergott und dem Dynasten Teϑϑiweibi,” Kadmos 51, 114–142.
Schürr, D. 2016. “Zum Agora-Pfeiler in Xanthos V: Das Nordgedicht auf Cheriga (TL 44c, 32ff.),” Kadmos 55, 147–196.
Tekoğlu, R. 2006. “TL 29: Una nuova proposta di lettura,” Studi linguistici in onore di R. Gusmani, Alessandria, ed. R. Bombi et al., 1703–1710.
Tekoğlu, R. 2017. “Old and newly discovered Lycian Inscriptions from Tlos,” Hittitology Today, 5e Rencontres d’Archéologie de L’IFÉA, Istanbul 21–22 November, 2014, ed. A. Mouton, 63–68.
Tekoğlu, R. ve T. Korkut. 2023. “A Lycian-Greek bilingual funerary Inscription from Tlos,” Barcino. Monographica Orientalia 22 – Series Anatolica et Indogermanica 4, 253–263.
Görseller:
O. Benndorf ve G. Niemann, 1884
E. Kalinka, 1901
J. Borchhardt, 2001
iDAI Arachne IDs:1147967, 1147966, 1966169, 1145938
R. Tekoğlu, 2006
M. Gander, 2014
T. Korkut, 2015
G. Işın ve E. Yıldız, 2017
R. Tekoğlu, 2017
B. Christiansen, 2019
T. Korkut ve R. Tekoğlu, 2019
M. Seyer, 2019
Tayfun Bilgin, 2022
Bora Bilgin, 2022, 2023
R. Tekoğlu ve T. Korkut, 2023