Olympos, Antalya Körfezi’nin batı kıyısında, Phaselis’in yaklaşık 16 km güneyinde yer alan bir liman kentidir. Derin bir vadiden geçerek denize ulaşan Olympos Nehri, kentin ortasından akmaktadır. Kentin kuruluş tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, adına basılmış Likya Birliği sikkeleri, yerleşim tarihinin Helenistik Dönem’e uzandığını göstermektedir. Olympos’un, Phaselis gibi bir Dor kolonisi olarak kurulmuş olması muhtemeldir.
Roma Dönemi’nde Olympos, Likya Birliği içinde üç oy hakkına sahip altı kentten biriydi ve Doğu Likya’da bu ayrıcalığa sahip tek kentti. Ancak MÖ 1. yüzyılın ilk çeyreğinde, Olymposlu Zeniketes’in önderlik ettiği korsanlık faaliyetleri nedeniyle Phaselis ile birlikte Likya Birliği’nden çıkarılmıştır. Korsanlığın sona ermesinin ardından kent, Roma İmparatorluk Dönemi’nde yeniden birliğe kabul edilmiştir.
Olympos adı ne Patara Yol Anıtı’nda ne de Roma Dönemi Akdeniz limanlarını gösteren Stadiasmus Maris Magni’de geçmektedir. Buna karşılık her iki kaynak da aynı bölgede yer aldığı düşünülen ve kesin konumu bilinmeyen Korykos kentinden söz eder. Bazı araştırmacılar, günümüzde Olympos olarak bilinen yerleşimin aslında Helenistik Dönem’de yakınlardaki Musa Dağı üzerinde kurulu olduğunu, bugün Olympos olarak adlandırılan kıyı yerleşiminin ise Korykos adıyla bu kentin limanı olarak işlev gördüğünü ileri sürmektedir. Mustafa Adak’a göre, liman yerleşiminin büyüyüp dağdaki yerleşimin önemini yitirmesiyle birlikte Korykos adı zamanla Olympos olarak değişmiştir.
Doğu Likya’daki diğer kentler gibi Olympos da kültürel açıdan belirgin bir Likya karakteri göstermez. Kentte ve çevresinde ele geçen yüzlerce yazıtın tamamı Yunancadır ve kentte Likya tipi kaya mezarlarına rastlanmaz. Bölgedeki tek istisna, Asartaş’ta bulunan Likya tipi kaya mezarıdır. Kentte bugün görülebilen yapıların hemen hepsi Roma ve Bizans Dönemlerine ait olup, yalnızca az sayıda Helenistik Dönem sur kalıntısı bu genellemenin dışındadır. Olympos, ayrıca Anadolu’da Erken Hristiyanlık Dönemi kalıntılarının belirgin biçimde izlenebildiği kentlerden biridir. Diocletianus döneminde Suriye’de öldürülen ünlü din adamı Methodios, Olymposludur ve hem kentin hem de Likya’nın ilk piskoposu olarak kabul edilir.
Olympos antik kenti ilk kez 1811 yılında Francis Beaufort tarafından belgelenmiştir. İlk kazılar 1991–1992 yıllarında Antalya Müzesi tarafından gerçekleştirilmiştir. 2000 yılında Anadolu Üniversitesi tarafından başlatılan düzenli yüzey araştırmaları ve kazılar ise günümüzde hâlen devam etmektedir.
Kaynaklar:
Adak, M. 2004. “Lokalisierung von Olympos und Korykos in Ostlykien,” Gephyra 1, 27–51.
Adak, M. ve N. Tüner. 2004. “Neue Inschriften aus Olympos und seinem Territorium I,” Gephyra 1, 53–65.
Olcay-Uçkan, B. Y. ve G. K. Öztaşkın. 2016. “Olympos: The City Sanctified with Water and Fire,” From Lukka to Lycia: The Land of Sarpedon and St. Nicholas, ed. H. İşkan ve E. Dündar, 274–287, İstanbul.
Olcay-Uçkan, B. Y. 2017. “Olympos,” The Archaeology of Byzantine Anatolia, ed. P. Niewöhner, 291–293.
Görseller:
Carole Raddato, 2013
B. Y. Olcay-Uçkan, 2017
Bora Bilgin, 2022, 2023