Oinoanda kalıntıları, Muğla’nın Seydikemer ilçesine bağlı İncealiler köyü yakınlarında yer almaktadır. Kent, Kibyratis (Kabalis) bölgesinin dört büyük kentinden biridir; diğerleri Kibyra, Balboura ve Bubon’dur. Kentin Hitit yazıtlarında geçen Wiyanawanda ile ilişkilendirilmesi önerilmiş olmakla birlikte, bu görüş hâlen tartışmalıdır. Helenistik dönem yazıtlarına göre kent, Pisidya kenti Termessos’tan gelen kolonistler tarafından kurulmuştur. Bu nedenle literatürde sıklıkla “Oinoanda yakınındaki Termessos” ya da “Termessos Minor” olarak da anılmaktadır.
Hanedanlık Dönemi’nde, özellikle Perikle’nin egemenliği sırasında, Oinoanda’nın Balboura ve Bubon ile birlikte Likya sınırları içinde yer aldığı düşünülmektedir. Ancak diğer Likya kentleriyle yaşanan çatışmalar sonucunda bu dört kent (Oinoanda, Kibyra, Bubon ve Balboura) bir tetrapolis oluşturmuştur. Bu birlik, tetrapolis tarafından desteklenen Mithridates ordusunun Roma’ya yenilmesiyle sona ermiştir. Birliğin dağılmasının ardından Oinoanda, diğer üye kentler gibi MÖ 81 yılında iki oy hakkı ile Likya Birliği’ne katılmıştır.
Kent, savunmaya elverişli bir konumda, iki dağ arasındaki bir sırt üzerinde kurulmuştur. Kentte kesin olarak tarihlenebilen en erken yapı, MÖ 2. yüzyıla ait Helenistik surlardır. Diğer yapı kalıntılarının büyük bölümü Roma Dönemi’ne ve sonrasına aittir. İşlevleri belirlenmiş olan iki hamam, tiyatro, su kemeri ve tapınak gibi yapıların yanı sıra çok sayıda başka yapı kalıntısı da bulunmaktadır. Oinoanda, modern dönemde ilk kez 1841 yılında R. Hoskyn ve E. Forbes tarafından tanımlanmıştır. Kent, epigrafik veriler açısından son derece zengindir ve bunların en önemlisi Diogenes yazıtıdır. 19. yüzyıldan itibaren sürdürülen epigrafik çalışmaların yanı sıra, kentteki daha kapsamlı araştırmalar 1968 yılında başlamış ve günümüze kadar aralıklarla devam etmiştir. Şu ana kadar gerçekleştirilen tek kazı, 1997 yılında Diogenes yazıtının bulunduğu ve “esplanade” olarak adlandırılan anıtsal alanda yapılmıştır.
Oinoanda Diogenes Yazıtı
Bu yazıt, Oinoanda’da yaşamış Epikürcü filozof Diogenes’in öğretilerini içermektedir. Yazıt, Helenistik agoranın güneyinde yer alan ve 19. yüzyılın sonlarında bölgede çalışan Fransız araştırma ekibi tarafından “esplanade” olarak adlandırılan anıtsal alan içerisindeki bir stoanın arka duvarına işlenmiştir. Yaklaşık 60 metre uzunluğunda ve 3,65 metre yüksekliğinde bir yüzeyi kapladığı tahmin edilen bu yazıt, taş üzerine kazınmış bilinen en uzun Antik Yunanca yazıttır. MS 4. yüzyılda tahrip edildiği anlaşılan yazıtın parçaları daha sonraki dönemlerde devşirme malzeme olarak kullanılmıştır. Günümüze kadar 300’den fazla parçası bulunmuştur. Yazıt, Diogenes’in öğretilerinin anıtsal bir kopyasıdır; bu öğretiler, Napoli yakınlarındaki Herculaneum kentinde bulunan papirüs metinlerinden de bilinmektedir.
Kaynaklar:
Bachmann, M. 2016. “Oinoanda: Diogenes’in Şehrindeki Araştırmalar,” Colliquium Anatolicum 15, 294–315.
Bachmann, M. 2016. “Northern Lycia: Oinoanda, Balboura, Elmalı,” From Lukka to Lycia: The Land of Sarpedon and St. Nicholas, ed. H. İşkan ve E. Dündar, 350–361, İstanbul.
Coulton, J. J. 1983. “The Buildings of Oinoanda,” Proceedings of the Cambridge Philological Society 209, 1–20.
Çevik, N. 2021. Lykia Kitabı: Arkeolojisi, Tarihi ve Kültürüyle Batı Antalya, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
Görseller:
J. J. Coulton, 1983
Procopius, 2010.
Odoxo, 2012.
Bora Bilgin, 2022
Tayfun Bilgin, 2022
Reha Özer, 2022