Kent, Muğla’nın Fethiye ilçesine bağlı Üzümlü kasabasının güneyinde bir tepe üzerinde yer almaktadır. İlk olarak 1840 yılında Charles Fellows tarafından tanımlanmıştır. Kentin Likya dilindeki adı Kadawanti’dir. Likya adını taşıyan sikkeler, Kadyanda’nın hanedanlık döneminde bağımsız bir kent olduğunu göstermektedir. Büyük olasılıkla MÖ 4. yüzyılda Karya ile bağlantılıydı; ancak Kadyanda’nın Helenistik ve Roma dönemlerinde Likya Birliği’nin bir üyesi olduğu bilinmektedir. Hanedanlık dönemine ait MÖ 5. yüzyıla tarihlenen anıtsal mezarlar bulunmakla birlikte, tepeye yayılan kalıntıların büyük çoğunluğu Roma dönemine aittir.
1992 yılında tiyatro yapısının kısmi temizliği dışında, geçmişte herhangi bir kazı yapılmamıştır. İlk resmi kazılar 2022 yılında başlamıştır. Kentin güneydoğusunda yer alan ve güneye bakan tiyatro yapısı, MÖ 2. yüzyılın sonu ile MÖ 1. yüzyılın başına tarihlenmektedir. Oturma sıralarının 20 sırası kısmen korunmuş olsa da sahne binası yıkılmıştır. Kentin agorası ve tek taraflı bir stadyumu tiyatronun kuzeybatısında yer almaktadır. Bunların kuzeyinde ise bir hamam, bir tapınak ve bu kalıntıların arasından geçen geniş bir cadde bulunmaktadır. Tepe yamaçlarındaki mezarların büyük çoğunluğu Likya kaya mezarlarıdır.
Salas Anıt Mezarı
Parçalanmış ve dağılmış olmasına rağmen, Kadyanda’daki en önemli anıtsal mezar yapısıdır. Mezarın ön cephesinde ve her iki yanında kabartmalar bulunmaktadır. Ön yüzde, elinde oinochoe tutan sakallı bir erkek figürü yer almakta olup, figürün hemen solunda “Salas” ismi yazılıdır. Mezarın her iki yanında savaş sahneleri betimlenmiştir. Mezarın kaidesi, üç basamaklı bir temel oluşturacak şekilde tek bir kaya bloktan oyulmuştur. Anıtın üst kısmı tahrip olmuş ve parçaları çevreye dağılmıştır. Fellows tarafından çizilen ve dağınık parçalar arasında bulunan kabartmalarda, bazıları Yunanca bazıları Likya dilinde (TL 32) yazılmış isimlerle tanımlanan çeşitli kişiler yer almaktadır. Fellows, bu mezar anıtının Hekatomnos’un babası Salas’a ait olabileceğini ileri sürmüştür. Ancak J. Borchhardt ve G. Neumann, mezarın Salas tarafından, Hekatomnos ailesiyle akraba olan eşi için yaptırıldığını savunmaktadır. Mezar MÖ 5. yüzyıla tarihlenmektedir. Günümüzde anıtın neredeyse tüm parçaları ya toprak altında kalmış ya da yosun ve çalılıklarla kaplanmıştır.
Uzebeẽmi Anıt Mezarı
Bu anıtsal mezar, Salas Anıtı’na kıyasla günümüze daha iyi korunmuş olarak ulaşmıştır. Mezarın her iki yanında, Likya ahşap ev mimarisinin tipik özelliklerini yansıtan zengin kabartmalar yer almaktadır. Ancak kabartma detayları büyük ölçüde aşınmıştır. Mezarın güney yüzündeki kabartmada bir erkek figürü kline üzerinde uzanmış şekilde betimlenirken, kuzey yüzünde miğferli ve atlı bir savaşçının düşmanlarla mücadele ettiği sahne görülmektedir. Mezarın kuzey tarafındaki Likya dilindeki yazıt (TL 33), mezarın Uzebeẽmi tarafından ya da onun için yaptırıldığını göstermektedir. Borchhardt ve Neumann, bu anıtı, Ksanthos’taki Pajawa lahdiyle olan üslup benzerliği nedeniyle MÖ 4. yüzyılın ikinci çeyreğine tarihlendirmektedir.
Kaynaklar:
Başgelen, N. (ed.) 2005. Lycian Journal 1892 – Ernst Krickl, Archaeology and Art Publication, İstanbul.
Benndorf, O. ve G. Niemann. 1884. Reisen in Lykien und Karien (Reisen im südwestlichen Kleinasien I), Wien.
Borchhardt, J. ve Neumann, G. 1968. “Dynastische Grabanlagen von Kadyanda,” AA 174–238.
Çevik, N. 2021. Lykia Kitabı: Arkeolojisi, Tarihi ve Kültürüyle Batı Antalya, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
Döğerli-Başerkafaoğlu, P. 2023. “Surveys in the Necropolis of Cadianda,” Cedrus XI, 215–232.
Fellows, C. 1841. An Account of Discoveries of Lycia: Being a Journal Kept During a Second Excursion in Asia Minor, London.
Fellows, C. 1847. Lycia, Caria, Lydia, illustrated Mr. George Scharf with descriptive letter-press by Sir Charles Fellows, London.
Kalinka, E. 1901. Tituli Asiae Minoris, Vol.1, Vindobonae.
Wurster, W. W. 1980. “Survey antiker Stadte in Lykien,” Actes du Colloque sur la Lycie antique, 27–36.
Görseller:
British Museum Collection
C. Fellows, 1847
O. Benndorf ve G. Niemann, 1884
E. Kalinka, 1901
J. Borchhardt ve G. Neumann, 1968
W. W. Wurster, 1980
N. Başgelen, 2005
P. Döğerli-Başerkafaoğlu, 2023
Tayfun Bilgin, 2022, 2025
Bora Bilgin, 2022, 2024